Páginas

Búsqueda Personalizada

jueves, 23 de febrero de 2012

Ergonomía 3 - Diseño De Puestos De Trabajo - Pedro Mondelo, Enrique Gregori, Pedro Barrau


1. Introducción . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.1 Sistema persona-máquina (P-M) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2 Puestos de actividad o trabajo (PP.TT.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2. Relaciones dimensionales. Antropometría. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2.1 Espacios de actividad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2.2 Información antropométrica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
2.3 Dimensiones antropométricas. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
2.4 Análisis preliminar para diseñar puestos de trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
2.5 Métodos de medición e instrumentos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
2.5.1 Instrumental para medir a mano. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
2.5.2 Puntos antropométricos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
2.5.3 Equipo de mediciones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
2.5.4 Posiciones y condiciones para medir al sujeto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
2.5.4.1 Posición de atención antropométrica (PAA). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
2.5.5 Definiciones de las dimensiones antropométricas
y método para efectuar sus mediciones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
2.5.6 Protocolo para las mediciones antropométricas con cámara de vídeo. . . . . . . . . . . 49
2.6 Principios del diseño antropométrico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
2.6.1 Principio del diseño para el promedio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
2.6.2 Principio del diseño para los extremos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
2.6.3 Principio del diseño para un intervalo ajustable . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
2.7 Tamaño y selección de la muestra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
2.7.1 Cálculo del tamaño de la muestra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
2.7.2 Selección de los individuos que compondrán la muestra. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
2.8 Cálculo de los percentiles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
2.9 La familia Maximín . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
2.10 Sillas, mesas y planos de trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
2.11 A modo de resumen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67


3. Esfuerzos de trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
3.1 Mecánica y biomecánica. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
3.2 Terminología y conceptos básicos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
3.3 Tipos de movimientos de los miembros del cuerpo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
3.4 Ángulos límites. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
3.5 Ángulos de confort . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
3.6 Ángulos de visión . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
3.7 Ejemplo del cálculo de un levantamiento inclinado . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.8 Ejemplo simplificado del rediseño de un puesto de trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

4. Herramientas manuales y patologías . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
4.1 Consideraciones previas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
4.2 Herramientas de mano . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
4.3 Principios generales para diseñar o comprar una herramienta manual. . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.4 Sujeción de la herramienta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.4.1 El mango de las herramientas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
4.5 Patologías y microtraumatismos repetitivos. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
4.5.1 Traumatismos más usuales. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102

5. Métodos más usuales en la valoración de esfuerzos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
5.1 Esfuerzos físicos y trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
5.2 Método de AFNOR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
5.2.1 Hipótesis y campo de aplicación . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
5.2.2 Variables que considera el método . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
5.2.3 Comentarios a AFNOR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
5.3 Método de NIOSH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
5.3.1 Hipótesis y campo de aplicación . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
5.3.2 Criterio biomecánico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
5.3.3 Criterio fisiológico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
5.3.4 Criterio psicofísico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
5.3.5 Variables que considera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
5.3.6 Comentarios a NIOSH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
5.4 REFA (Siemens). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
5.4.1 Hipótesis y campo de aplicación . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.4.2 Variables que considera REFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.4.3 Comentarios a REFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.5 Comparación AFNOR-NIOSH-REFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.6 Método REGI para diseñar regímenes de trabajo y descanso en actividades
físicas en ambiebtes calurosos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.6.1 Capacidad de Trabajo Físico Modificada (CTFM) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.6.2 Límite de Gasto Energético (LGE) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.6.3 Límite de Gasto Energético Acumulado (LGEa). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
5.6.4 Barrera de Gasto Energético (BGE). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125

5.6.5 La Barrera de Tensión Térmica (BTT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
5.6.6 Pasos a seguir para la aplicación del método . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
5.6.7 Aplicación del Método REGI para la rotación de trabajadores . . . . . . . . . . . . . . . . 136
5.6.8 Conclusiones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139

6. Relaciones informativas. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
6.1 La comunicación. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
6.2 Sensación, percepción, representación y acción. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
6.2.1 Los códigos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
6.2.2 Tiempos de reacción . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149
6.3 Canales y dispositivos informativos (DI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
6.4 Dispositivos informativos visuales (DIV) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
6.4.1 Alarmas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
6.4.2 Indicadores . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
6.4.3 Contadores . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
6.4.4 Diales y cuadrantes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
6.4.5 Símbolos. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
6.4.6 Características generales de los DIV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
6.4.7 Lenguaje escrito . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
6.4.8 Selección y ubicación de DIV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162
6.4.9 Las pantallas. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
6.4.10 Los gestos. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
6.5 Dispositivos informativos audibles (DIA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
6.5.1 Timbres, campanas, sirenas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
6.5.2 El lenguaje hablado . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
6.5.3 Pruebas de inteligibilidad del habla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
6.6 Dispositivos informativos táctiles (DIT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176

7. Relaciones de Control . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
7.1 La etapa de control . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
7.2 Tipos básicos de controles o mandos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
7.3 Tipos específicos de controles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
7.4 Compatibilidad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
7.5 Relación Control/Display (C/D) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
7.6 Accionamiento accidental de controles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
7.6.1 Identificación de Controles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
7.7 Reglas de selección y ubicación de controles. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198

8. Otras variables relevantes en el diseño de PP.TT.:
ambiente físico y organización del trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
8.1 Consideraciones generales . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
8.2 Ambiente térmico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
8.3 Ambiente acústico y vibraciones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210

8.4 Ambiente lumínico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
8.4.1 Recomendaciones visión-iluminación-color . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
8.5 Radiaciones. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
8.5.1 Radiaciones no ionizantes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
8.5.2 Radiaciones ionizantes (radiactividad) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
8.6 Contaminantes químicos y biológicos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
8.7 La organización del trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
8.7.1 Horarios de trabajo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223
8.7.2 Los ritmos de trabajo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
8.7.3 La duración de la jornada. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
8.7.4 Las pausas y las comidas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
8.7.5 Rotación de turnos de trabajo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239

9. Metodología . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
9.1 Aproximación al problema . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
9.2 Desarrollo de un caso práctico mediante el programa TAYLOR (hecho a medida) . . . . . 242
9.3 Alternativas de TAYLOR a los problemas detectados. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249

10. Soporte informático TAYLOR (hecho a medida) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251
10.1 Simulación y diseño de PP.TT.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251
10.2 Opciones de la demostración . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
10.2.1 Base de datos antropométricos con Taylor 1.0 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
10.2.2 Ejemplos con casos prácticos con Taylor 1.0 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
10.2.3 Secuencia de Taylor 2.0 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
10.3 Otras utilidades de TAYLOR 2.0 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260

Bibliografía . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263

--------------------------------------------------
Descarga